హైదరాబాద్ : ఒకప్పుడు నగరాల అభివృద్ధిని కొలవడానికి భారీ భవనాలు, విశాలమైన రహదారులు, కొత్త పరిశ్రమలు, పెరుగుతున్న పెట్టుబడులు చాలు అనుకునేవారు. కానీ నేడు ప్రపంచం ఒక కొత్త ప్రశ్నను ఎదుర్కొంటోంది. ఆకాశహర్మ్యాలు ఎన్ని నిర్మించామన్నది కాదు, వాటి మధ్య మనిషి ఎంత హాయిగా, ఎంత సురక్షితంగా జీవించగలుగుతున్నాడన్నదే అసలు అభివృద్ధి ప్రమాణమా అని ప్రశ్నిస్తోంది.

ఈ ప్రశ్న హైదరాబాద్‌కూ వర్తిస్తుంది.

గత రెండు దశాబ్దాల్లో హైదరాబాద్ రూపురేఖలు పూర్తిగా మారిపోయాయి. ఒకప్పుడు నగర శివార్లుగా భావించిన ప్రాంతాలు, నేడు ఐటీ కారిడార్లుగా, ఆధునిక నివాస కేంద్రాలుగా, వాణిజ్య హబ్‌లుగా, రూపాంతరం చెందాయి. ప్రపంచ స్థాయి సంస్థలు ఇక్కడ పెట్టుబడులు పెడుతున్నాయి. వేలాది మంది యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తున్నాయి. ఈ అభివృద్ధి తెలంగాణకు గర్వకారణమే.

అయితే ప్రతి అభివృద్ధి కథకు మరో కోణం కూడా ఉంటుంది.

వర్షం పడిన ప్రతిసారీ కొన్ని కాలనీలు నీటిలో మునిగిపోతున్నప్పుడు, వేసవి పూర్తిగా ప్రారంభం కాకముందే ఉష్ణోగ్రతలు భరించలేనంతగా పెరుగుతున్నప్పుడు, ఒకప్పుడు నీటితో కళకళలాడిన చెరువులు క్రమంగా కనుమరుగవుతున్నప్పుడు మనం ఒక అసౌకర్యకరమైన ప్రశ్నను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తోంది. మనం నిర్మిస్తున్న నగరం భవిష్యత్తు సవాళ్లను తట్టుకుని నిలబడగలదా?

హైదరాబాద్‌కు చెరువుల నగరంగా ఒక ప్రత్యేక చరిత్ర ఉంది. ఈ నగరాన్ని కేవలం హుస్సేన్ సాగర్ మాత్రమే నిర్మించలేదు. చిన్నా పెద్దా వందలాది చెరువులు, కుంటలు, వాగులు కలిసి ఒక అద్భుతమైన సహజ జల వ్యవస్థను రూపొందించాయి. ఇవి కేవలం నీటి నిల్వ కేంద్రాలు మాత్రమే కాదు. వరదలను నియంత్రించే, భూగర్భ జలాలను పెంచే, నగర ఉష్ణోగ్రతలను సమతుల్యం చేసే సహజ రక్షణ కవచాలు.

కానీ కాలక్రమేణా ఈ సహజ వ్యవస్థపై ఒత్తిడి పెరిగింది. పట్టణీకరణ వేగం పెరిగేకొద్దీ చెరువులు, వాగులు, నీటి ప్రవాహ మార్గాలు క్రమంగా కుంచించుకుపోయాయి. ఒకప్పుడు వర్షపు నీటిని తనలో కలుపుకున్న ప్రకృతి, నేడు అదే నీటిని తిరిగి నగర వీధుల్లోకి పంపుతున్న పరిస్థితి ఏర్పడింది.

దీని ప్రభావం మన కళ్లముందే కనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు చెరువులు, వాగులు, ఖాళీ భూములు గ్రహించిన వర్షపు నీరు నేడు కాలనీల్లోకి ప్రవహిస్తోంది. సహజ నీటి మార్గాలు మూసుకుపోతే ప్రకృతి తన దారిని తానే వెతుక్కుంటుంది. ఆ దారి చాలా సార్లు మన ఇళ్ల మధ్యగానే ఉంటుంది.

అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం స్పష్టంగా చెప్పాలి. అభివృద్ధిని వ్యతిరేకించడం ఈ చర్చ ఉద్దేశం కాదు. అభివృద్ధి భారతదేశానికి అత్యవసరం. ఇంకా కోట్లాది మంది మెరుగైన జీవన ప్రమాణాల కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. 

వారికి ఉద్యోగాలు కావాలి. పరిశ్రమలు కావాలి. విద్యుత్ కావాలి. మెరుగైన రవాణా సౌకర్యాలు కావాలి. అభివృద్ధిని ఆపేయమని చెప్పడం వాస్తవానికి దూరమైన ఆలోచన.

కానీ అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతిని పూర్తిగా పక్కన పెట్టడం కూడా సమానంగా ప్రమాదకరం.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇప్పుడు ఒక కొత్త ఆలోచన బలపడుతోంది. దానిని "కొత్త పర్యావరణవాదం" అని పిలవొచ్చు. ఇది అభివృద్ధికి వ్యతిరేకంగా నిలబడదు. అభివృద్ధిని మరింత తెలివిగా, మరింత బాధ్యతాయుతంగా చేయాలని కోరుతుంది. ప్రకృతిని కాపాడటం అంటే నిర్మాణాలను ఆపేయడం కాదు. భవిష్యత్తు అవసరాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని అభివృద్ధికి కొత్త నిర్వచనం ఇవ్వడం.

హైదరాబాద్‌లో ఒక చెరువును కాపాడటం అంటే కేవలం ఒక నీటి వనరును కాపాడటం కాదు; రేపటి వరద ముప్పును తగ్గించడం. ఒక చెట్టును నాటడం అంటే కేవలం పచ్చదనాన్ని పెంచడం కాదు; రేపటి వేసవిని కొంత భరించగలిగేలా చేయడం. ప్రజా రవాణాను బలోపేతం చేయడం అంటే కేవలం ట్రాఫిక్‌ను తగ్గించడం కాదు;

కాలుష్యాన్ని తగ్గించి నగర జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడం.

నగర అభివృద్ధిని మనం కొత్త కోణంలో చూడాల్సిన సమయం వచ్చింది. ఎన్ని ఫ్లైఓవర్లు నిర్మించామన్నది మాత్రమే కాదు, ఎన్ని చెరువులను నిలబెట్టామన్నది కూడా ముఖ్యం. 

ఎన్ని ఐటీ టవర్లు కట్టామన్నది మాత్రమే కాదు, ఎన్ని చెట్లను కాపాడామన్నది కూడా ముఖ్యం. ఎంత పెట్టుబడి వచ్చింది అన్నది మాత్రమే కాదు, ఆ పెట్టుబడి ప్రజల జీవన నాణ్యతను ఎంత మెరుగుపరిచింది అన్నదీ అంతే ముఖ్యం.

అభివృద్ధి మరియు పర్యావరణం మధ్య యుద్ధం లేదు. అసలు పోరాటం బాధ్యతారహిత అభివృద్ధి మరియు బాధ్యతాయుత అభివృద్ధి మధ్య ఉంది.

రేపటి తరాలు మన గురించి ఏమనుకుంటాయో మనం ఈరోజు తీసుకునే నిర్ణయాలే నిర్ణయిస్తాయి. "వాళ్లు గొప్ప నగరాలు నిర్మించారు" అని మాత్రమే చెప్పించుకోవాలా? లేక "వాళ్లు అభివృద్ధిని సాధించారు, అదే సమయంలో భవిష్యత్తును కూడా కాపాడారు" అని చెప్పించుకోవాలా?

ఈ శతాబ్దపు అతిపెద్ద సవాలు ఇదే.

అందుకే మనం ఇకపై అడగాల్సిన ప్రశ్న:"ఎంత అభివృద్ధి సాధించాం?" కాదు. "మన అభివృద్ధి ఎంతకాలం నిలబడుతుంది?"

ఆ ప్రశ్నకు మనం ఇచ్చే సమాధానమే రేపటి హైదరాబాద్‌ను, రేపటి భారతదేశాన్ని నిర్దేశించబోతోంది.

 –Sidhumaroju